Chuyển đến nội dung chính Bài 1 – Tôi no, nhưng vẫn mở app xem có gì ngon hơn
Series - Tôi Cùng Với Văn Minh Hậu Nhu Cầu và Sự Lạc Quan Phi Lý -
Loạt bài: Một hài kịch tiến hoá nho nhỏ, nơi con người no đủ đến mức phải bịa ra lý do để sống tiếp. Không triết lý to tát, chỉ là năm chương tự thú của một kẻ hiểu đời “vừa vừa”, và vẫn vô lý như thường.
Tôi luôn nghĩ mình thuộc về thời đại này cho đến khi nhận ra: phần lớn những điều khiến chúng ta mệt ngày nay không phải là bi kịch thật, mà là những tiếng thở dài… không biết đặt vào đâu. Con người hiện đại có một tài lẻ kỳ lạ: biến những chuyện rất nhỏ thành một dạng nghi thức sinh tồn, còn những chuyện quan trọng thì giả vờ như chưa từng xảy ra. Ta mở app không phải vì muốn mua gì, mà vì sợ trống trải; ta than bận không phải vì nhiều việc, mà vì ngại trả lời câu hỏi ‘vậy rảnh thì sống sao?’. Tôi viết series này như một bản khảo cổ học của những hành vi rất nhỏ nhưng nói được cả một nền văn minh đang loay hoay với chính cái sự ổn của mình—một thế hệ không còn khổ nổi để than, nhưng cũng chẳng đủ sung sướng để im lặng, nên đành sáng tạo ra một món cocktail cảm xúc lửng lơ, vừa buồn cười vừa đáng thương vừa tuyệt đẹp theo cách khó hiểu.
Những câu chuyện nho nhỏ của: một thế hệ hết khổ nhưng chưa kịp vui, nên phải chế thêm vài nghi thức kỳ quặc để còn cảm thấy mình đang sống.
Series – Tôi Cùng Với Văn Minh Hậu Nhu Cầu và Sự Lạc Quan Phi Lý
“Mỗi lần tôi thấy chữ Free Shipping, tôi thấy một lời mời hiện sinh.”
Buổi tối, tôi ngồi trước bàn ăn – một bữa cơm đủ đầy: cơm, rau, cá, và cả một thứ xa xỉ mang tên bình yên. Tôi ăn xong, no. Năm phút sau, chẳng hiểu vì sao, tôi lại mở điện thoại, kéo lên kéo xuống, xem thử có gì… ngon hơn ngoài kia. Đó là thói quen phổ biến của con người hiện đại: dù đã đủ, ta vẫn cứ tìm thêm, như thể não mình sinh ra đã có một nút “refresh” – mỗi lần bấm lại tự thưởng cho ta một thìa dopamine nhẹ, vị vanilla, vừa đủ kích thích nhưng không đủ để no lâu.
Cơn đói không nằm trong bụng – cái đói của tâm trí
Ngày xưa, tổ tiên ta săn thú để sống. Tôi, thế hệ này, săn… ưu đãi trong giờ vàng, săn voucher, săn “deal hot”. Cảm giác phấn khích khi săn được một món hời không khác gì tổ tiên phấn khích khi bắt được con mồi – chỉ khác là không có máume gì cả, chỉ có tiếng bing của thông báo. Người ta nói loài người đã vượt qua thời kỳ khan hiếm, nhưng thực ra, ta chỉ chuyển sang nghiện cảm giác thiếu. Khi không còn đói thật, ta giả lập cơn đói tinh thần – một trò chơi thần kinh tự vận hành không điểm dừng. Mở app, xem hàng, không mua gì cả, nhưng chỉ cần biết rằng “có thể mua” là đã đủ tạo cảm giác an toàn. Đấy là cách bộ não kiểm tra xem mình còn tồn tại hay không, như một tín hiệu xác nhận: “Bạn vẫn còn nhu cầu, bạn vẫn còn sống.”
Khi “Add to cart” là triết lý sống – nghi thức của thời đại
Tôi nhớ có một buổi tán chuyện với một người bạn về triết Hy Lạp, bạn nói: “Ham muốn là bằng chứng của sự sống.” Thời đó, Socrates uống độc dược; thời nay, ta uống trà sữa size L, rồi chụp ảnh “sống chậm.” Cả hai đều là nghi thức tồn tại, là cách để nhắc mình rằng mình đang ở đây, vẫn còn cảm thấy, vẫn còn mong đợi điều gì đó phía trước. Cú nhấn “Add to cart” thật ra là một hành vi rất hiện sinh: nó nói rằng ta vẫn tin vào tương lai, vẫn tin rằng sẽ có lúc cần món này, dù chỉ là một dịp chưa biết bao giờ sẽ tới. Đó là một lời cầu nguyện không hướng về thần linh, mà hướng về một dịp sử dụng hợp lý, một viễn cảnh chưa rõ ràng nhưng đủ để ta tiếp tục sống, tiếp tục chờ đợi, tiếp tục mong ngóng.
Kỹ năng sống sót trong thời đại đủ đầy: giả vờ thiếu thốn – sưu tầm cảm giác cần thiết
Tôi có một người bạn say mê sưu tầm đồ sinh tồn: bật lửa plasma, dao gấp, túi nước khẩn cấp, dây leo núi. Chúng tôi sống ở Sài Gòn, giữa phố xá đông đúc, nhiệt độ trung bình 35°C, cách trạm xăng hai phút đi bộ. Bạn tôi chưa từng vào rừng, chưa từng ngủ ngoài trời, nhưng mỗi lần “unbox” một món mới, mắt anh ta sáng rực: “Khi nào tận thế, tao sẵn sàng!” Tôi hiểu cảm giác ấy. Trong thế giới đủ đầy, cảm giác cần thiết trở thành món đồ sưu tầm. Ta mua những vật dụng cho những tình huống sẽ không bao giờ xảy ra, bởi trong sâu thẳm, ta sợ rằng đời mình chẳng còn khẩn cấp nào đáng sống. Cái cảm giác chuẩn bị cho “ngày tận thế” ấy, thực chất là một cách giả lập lại cảm giác thiếu thốn, một trò chơi để nhắc nhở bản thân mình rằng mình vẫn còn ham muốn, vẫn còn có thể sống sót khi mọi thứ sụp đổ.
Bữa tiệc của người no – bi hài kịch của sự đủ đầy
Thỉnh thoảng, tôi thấy mình giống thực khách trong một nhà hàng buffet kéo dài bất tận. Không ai thực sự đói, nhưng ai cũng sợ dừng lại vì “biết đâu món sau ngon hơn”. Cái bi kịch hài hước nhất của loài người là khả năng tưởng tượng ra hạnh phúc khác với cái đang có. Chúng ta không hẳn muốn thứ tốt hơn – ta chỉ muốn cảm giác đang tiến gần tới thứ tốt hơn. Thế giới này không thiếu thức ăn, mà thiếu… cảm giác lần đầu tiên. Khi không còn gì mới, ta liên tục tái tạo “mới tạm thời”: phiên bản giới hạn, filter mới, thử thách mới, sản phẩm “limited edition”. Tất cả chỉ để khôi phục lại cảm giác vừa đủ thiếu một chút để cuộc sống đáng sống – để hạnh phúc không bao giờ là điểm đến, mà là trạng thái luôn ở phía trước mặt.
Tôi không dạy gì cả, tôi chỉ thú nhận – nghi thức tìm thêm
Tôi đang viết những dòng này trên laptop, bên cạnh là một cốc cà phê thứ hai trong ngày – không hề cần thiết, chỉ vì cáicốc giấy được thiết kế khá đẹp mắt. Tab kế bên là giỏ hàng với bốn món “chưa chắc cần nhưng giảm giá mạnh”. Tôi kể điều này không phải để phán xét, mà để thú nhận rằng tôi, cũng như hầu hết mọi người, đều đang tham gia vào nghi thức tìm thêm. Ta không nghiện vật chất – ta nghiện ý tưởng rằng còn gì đó đang đợi mình ngoài kia. Ta không thực sự cần thêm mọi thứ, nhưng bộ não lại phấn khích trước viễn cảnh “có thể có thêm”. Nếu tiến hóa có nghe thấy lời thú nhận này, tôi chỉ muốn nhắn rằng: “Cảm ơn vì đã cho loài người đủ thông minh để nhận ra mình đang dư thừa, nhưng chưa đủ khôn để dừng lại đúng lúc.”
Một câu chuyện nhỏ – chiếc áo khoác chưa từng mặc
Tôi nhớ có lần dọn tủ quần áo, tôi phát hiện ra một chiếc áo khoác mới tinh, còn nguyên mác, nằm ở góc tủ suốt hai năm. Đó là chiếc áo tôi đã “săn sale” vào mùa đông năm nào, với niềm tin chắc chắn rằng “sẽ có dịp mặc”. Nhưng mùa đông ấy qua đi, rồi năm sau Sài Gòn vẫn không lạnh, tôi vẫn không mặc chiếc áo ấy – nhưng cũng chẳng muốn bỏ đi, vì “biết đâu năm tới mình cần đến”. Chiếc áo trở thành biểu tượng cho thói quen tích trữ, cho cảm giác luôn “chờ thêm một cơ hội” – dù đã đủ ấm, đủ đồ, vẫn cứ nuôi hy vọng về một ngày chưa chắc sẽ đến. Đôi khi, không phải ta thiếu áo, mà ta thiếu một lý do thuyết phục để dừng lại, để hài lòng với cái đang có.
Một câu hỏi vui sau bữa ăn no
Tôi tự hỏi: nếu ngày mai thế giới bị cắt mạng một ngày, liệu tôi có ra ban công nhìn trời mây không? Có lẽ có. Và trong lúc nhìn, tôi sẽ chợt nghĩ: “Không có Wi-Fi, nhưng may mắn là vẫn còn nắng đẹp và trời xanh.” Rồi cười. Không phải vì giác ngộ gì cao siêu, mà chỉ đơn giản – lần đầu tiên trong ngày, tôi cảm thấy no thật, không phải vì bụng, mà vì tâm trí đã dừng lại được một lúc. Có lẽ, sống giữa thế giới đủ đầy, đôi khi điều khó nhất là biết dừng, biết yên lặng, biết tận hưởng vị ngọt của một khoảnh khắc đã đủ, của một buổi tối không cần tìm thêm bất cứ điều gì. Và có lẽ, hạnh phúc không nằm ở những gì ta săn được, mà ở cái nhìn dịu dàng dành cho chính mình khi không còn phải chạy theo món ngon tiếp theo của thế giới ngoài kia.
Lời kết: Nghệ thuật sống đủ – thôi “refresh” và thôi tìm thêm
Thế giới hiện đại dạy ta phải luôn tìm kiếm, luôn cập nhật, luôn “refresh” để không bỏ lỡ điều gì mới mẻ. Nhưng có lẽ, nghệ thuật sống sót thực sự lại nằm ở chỗ biết dừng lại, biết hài lòng, biết để cho mình một khoảng trống nhỏ để cảm nhận sự đủ đầy. Đôi khi, chỉ cần đóng tất cả các app trên điện thoại, ngồi yên trước một bữa cơm bình dị, nhìn ra ánh đènthành phố cuối ngày – ta sẽ nhận ra: cuộc sống vốn đã đủ, chỉ có thói quen tìm thêm là không bao giờ no. Và nếu một ngày bạn thấy mình đã no giống tôi, hãy cứ thử để mình lặng yên, đừng vội “refresh”. Bởi có thể, điều ngon nhất đời người là biết tận hưởng phút giây không còn thiếu gì, dù chỉ một lần trong ngày.
Có thể, trong nền văn minh hậu nhu cầu, đó chính là một dạng hạnh phúc.
🌒 Peripheral Territories — The Unsystematic Zone
→ Lãnh thổ ngoại vi — Vùng không có hệ thống
Welcome to the edge of the map.
The theories have gone home to rest; emotions are running the night shift.
Đây là vùng ngoại biên của Phòng thí nghiệm – nơi mọi giả thuyết được viết ra khi đã quá khuya, và/hoặc tâm trạng bị ảnh hưởng bởi thời tiết, và/hoặc caffeine lên tiếng thay cho lý trí, và các nguyên tắc học thuật lặng lẽ… đi ngủ.
Những gì bạn đọc không phải hướng dẫn, không phải chân lý, và chắc chắn không có hiệu lực thi hành. Chúng chỉ là những suy nghĩ lạc đường – nhưng ít ra, chúng biết kể chuyện.
Ở đây, mỗi bài viết là một thí nghiệm tâm trạng: nửa triết học, nửa cảm xúc, và phần còn lại là sự ngẫu hứng của một người vẫn chưa biết mình đang chứng minh điều gì.
Nếu bạn vô tình thấy điều gì đúng, hãy coi đó là một tai nạn thú vị. Nếu thấy sai, có thể nó đúng vào hôm qua. Và nếu thấy hợp lý — xin lỗi, có lẽ tôi đã làm nó chưa đủ lộn xộn.
⚠️ Hướng dẫn an toàn
- Đọc chậm, đừng nuốt vội.
- Không áp dụng vào đời thật (trừ khi bạn thích rủi ro triết học).
- Mọi phản ứng phụ – cười, ngẫm, hoặc thấy mình hơi kì – đều nằm trong dự kiến.
Nói ngắn gọn: đây là phòng thí nghiệm cảm xúc không được cấp phép. Nếu bạn bước vào, hãy mang theo trí tò mò và tinh thần tự chịu trách nhiệm. Vì đôi khi, cách duy nhất để hiểu đời là để nó hết logic một lúc.
Disclaimer:
Tất cả nhân vật, địa danh, tình huống trong loạt bài này đều là hư cấu ẩn dụ. Nếu có sự trùng hợp với đời thật, đó chỉ là một pha “ngẫu nhiên có chủ đích của vũ trụ.” Những câu chuyện mang tính châm biếm và minh họa hệ thống, không phản ánh hay công kích bất kỳ cá nhân, tổ chức, cộng đồng hay tôn giáo nào.
Mục tiêu duy nhất: biến nghịch lý thành chất liệu kể chuyện – để bạn vừa bật cười, và có thể … vừa bật não.
(P/s: Đây là truyện bịa. Nếu bạn thấy giống thật, hãy tự hỏi: đời thực mới buồn cười, hay là truyện này?)
RELATED STORIES
Peripheral Territories — The Unsystematic Zone (27)
Cấm Càng Gắt, Viral Càng Nhanh: Khi “CẤM ĐỌC” trở thành chiến dịch marketing đỉnh cao
Trường Học Không Có Chương Một: Kẻ Thua Bị Bỏ Lại Ngay Từ Đầu
Series Tôi Cùng Với Văn Minh Hậu Nhu Cầu và Sự Lạc Quan Phi Lý – Bài 5 – Cách yêu đời kiểu kẻ chẳng có gì đặc biệt
Biên niên sử Đế chế Phình To
Biên niên sử Hai Vương quốc Leo Thang
Trực tiếp từ sàn đấu Quyết Định – Khi tốc độ quan trọng hơn sự hoàn hảo
Không có gì là cuối cùng.
Khung tư duy
Sổ tay vận hành
Phòng thí nghiệm
“Mỗi sai lầm là một điểm dữ liệu mới.”
“Phòng Thí Nghiệm không hứa mang lại chân lý. Nó chỉ hứa… những cuộc thử nghiệm.”
+84 984332210
