Tiết học bắt đầu không giống bất kỳ buổi học nào tôi từng tham dự.

Giáo sư Lạc Đường – người mà danh tiếng đầy tranh cãi của ông đã khiến lớp học kín chỗ từ trước cả khi kỳ học bắt đầu – bước vào phòng với một phong thái chẳng hề giống một nhà chiến lược nghiêm túc. Chiếc cặp da cũ kỹ được ông ném mạnh xuống bàn như thể nó vừa làm ông bực bội, còn bảng phấn thì đầy những vết gạch xóa chằng chịt, như ký ức của một người đã sống qua quá nhiều lần thất bại.

Không chào hỏi, không giới thiệu, ông mở đầu bằng một tiếng hét:
“Các trò nghĩ chiến lược là bản kế hoạch 100 trang với sơ đồ hoành tráng à? Sai! Chiến lược không phải là thứ mà các trò thấy trong sách vở.”

Ông bước tới bảng, cầm viên phấn, viết to lên hai từ:

“MUDDLING THROUGH = LẾT QUA”

Rồi ông gạch chân ba lần, tiếng phấn chạm bảng nghe như một lời tuyên bố đầy thách thức.

“Chiến lược,” ông tiếp tục, “không phải là con đường thẳng tắp, được lát bằng đá hoa cương với những cột mốc vàng chói. Nó là một hành trình vá víu từng ngày, thở hổn hển, lết qua đầm lầy như một kẻ say rượu cầm bản đồ bị rách mất nửa.”

Cả lớp im lặng. Không ai chắc mình nghe đúng hay không. Có lẽ họ đang chờ đợi ông rút ra một bản kế hoạch thật đẹp để chứng minh rằng những gì ông vừa nói chỉ là một trò đùa. Nhưng không. Ông chỉ tiếp tục viết lên bảng:

“Trong chính trị, các lãnh đạo không bao giờ làm grand plan. Họ chỉ sửa chỗ rò hôm nay, đắp chỗ vỡ ngày mai. Mỗi quyết định là một miếng vá. Và các trò biết thứ đó được gọi là gì không?”

Ông quay người lại, nhìn cả lớp với một ánh mắt đầy thách thức, rồi tự trả lời:
“Đó gọi là… quản trị đấy!”

Một sinh viên, có lẽ là người duy nhất trong lớp dám đối diện với sự kỳ lạ của buổi học, giơ tay hỏi:
“Thưa thầy, thế còn tầm nhìn dài hạn? Chẳng phải chiến lược phải có tầm nhìn sao?”

Giáo sư Lạc Đường dừng lại, ngẩng đầu lên, và bật cười khan. “Tầm nhìn dài hạn à?” – ông nhại lại câu hỏi, như thể vừa nghe thấy điều gì đó buồn cười nhất trong tuần.

“Tầm nhìn dài hạn là gì, các trò biết không? Đó là một bản vá được in trên giấy bóng, có thêm logo của tổ chức cho đẹp mắt.”

Cả lớp phá lên cười, nhưng không phải ai cũng cười vì thấy vui. Một số cười vì họ không biết phải phản ứng thế nào trước quan điểm đầy mỉa mai ấy.

Ông nghiêng người về phía bàn đầu, hạ giọng thì thầm như đang tiết lộ một bí mật mà không ai ngoài căn phòng này được phép biết:

“Đừng tìm masterplan. Đừng tìm một bản thiết kế hoàn hảo. Hệ thống không vận hành bằng những thứ đó. Hệ thống vận hành bằng cách vá víu, từng bước nhỏ, từng quyết định lặt vặt mà người ta phải đưa ra khi mọi thứ bắt đầu rò rỉ. Hãy học cách lết qua, vì lết qua chính là cách hệ thống tồn tại.”

Tôi ngồi ở cuối lớp, lặng lẽ ghi lại những lời của ông, cố gắng tìm ra ý nghĩa của chúng. Bằng cách nào đó, những gì ông nói không chỉ áp dụng cho chính trị, mà còn cho mọi thứ khác: doanh nghiệp, cuộc sống cá nhân, thậm chí cả những mối quan hệ.

Tôi nghĩ về những lần tôi cố gắng lập kế hoạch chi tiết cho tương lai của mình, chỉ để thấy rằng mọi thứ luôn xoay chuyển ngoài dự liệu. Và có lẽ, thay vì cố gắng tạo ra một con đường hoàn hảo, tất cả chúng ta chỉ đang vá víu, lết qua từng ngày, với hy vọng rằng đầm lầy trước mặt sẽ không nuốt chửng chúng ta hoàn toàn.

Khi buổi học kết thúc, giáo sư không nói lời tạm biệt. Ông chỉ xách chiếc cặp của mình lên, bước ra khỏi phòng, để lại một bảng đầy những dấu gạch xóa và hai từ “MUDDLING THROUGH” được viết nguệch ngoạc nhưng đầy ý nghĩa.

Trước khi đóng sổ tay, tôi viết một dòng cuối cùng:

“Muddling Through không đẹp, nhưng nó thật. Và đôi khi, lết qua đầm lầy còn quan trọng hơn việc mơ về những con đường vàng không bao giờ tồn tại.”

Tôi từng sợ mình không có chiến lược rõ ràng. Nhìn người khác có lộ trình, có kế hoạch, tôi thấy mình như đang bơi trong sương mù. Rồi tôi đọc Lindblom, và thấy nhẹ đi một chút: hóa ra phần lớn chính sách, cuộc đời, hay dự án đều là “muddling through” — loay hoay, dò dẫm, điều chỉnh từng chút theo hoàn cảnh. Không ai thực sự biết mình đang làm gì; chỉ là có người giả vờ chắc chắn giỏi hơn người khác. Tôi bắt đầu chấp nhận sự tạm bợ như một nhịp sống, không phải thất bại. Có những bước đi chẳng dẫn tới đâu, nhưng vẫn cần được bước, để tạo đường. Và có lẽ sự khôn ngoan thực sự không nằm ở việc lên kế hoạch hoàn hảo, mà ở việc giữ đủ linh hoạt để đổi hướng mà không thấy mình thua.

📌 Ghi chú – Lindblom’s Muddling Through

• Định nghĩa: Charles Lindblom (1959) mô tả quá trình hoạch định chính sách thực tế thường không theo “rational-comprehensive planning” mà là incrementalism – từng bước nhỏ, vá víu, điều chỉnh.
• Ý nghĩa: Quyết định lớn thường hình thành từ những “bước lặt vặt”, không từ một bản thiết kế tổng thể.
• Ứng dụng thường gặp:
  • Chính trị → chính sách ra đời qua thương lượng từng phần.
  • Doanh nghiệp → chiến lược công ty thường là kết quả của nhiều chỉnh sửa nhỏ.
  • Cá nhân → lộ trình sự nghiệp thường là ngẫu hứng, không phải blueprint.
• Điểm mấu chốt: Muddling Through không đẹp, nhưng thật. Nó phản ánh hệ thống sống bằng vá chắp.

Disclaimer:

Tất cả nhân vật, địa danh, tình huống trong loạt bài này đều là hư cấu ẩn dụ. Nếu có sự trùng hợp với đời thật, đó chỉ là một pha “ngẫu nhiên có chủ đích của vũ trụ.” Những câu chuyện mang tính châm biếm và minh họa hệ thống, không phản ánh hay công kích bất kỳ cá nhân, tổ chức, cộng đồng hay tôn giáo nào.

Mục tiêu duy nhất: biến nghịch lý thành chất liệu kể chuyện – để bạn vừa bật cười, và có thể … vừa bật não.

(P/s: Đây là truyện bịa. Nếu bạn thấy giống thật, hãy tự hỏi: đời thực mới buồn cười, hay là truyện này?)