Tôi đến thành phố này vào một buổi sáng xám xịt, bầu trời phủ kín bởi lớp mây dày nặng nề như thể chính nó cũng không thể chịu nổi những gì đang diễn ra bên dưới. Ngay giữa quảng trường trung tâm, một bức tượng đá khổng lồ đứng lặng lẽ, bên dưới khắc một dòng chữ giản dị nhưng đầy cay nghiệt:

“Mọi giải pháp đều sinh ra một vấn đề mới.”

Dân chúng đi lại quanh bức tượng, lặng lẽ như thể nó là một lời nguyền mà họ đã quen phải sống cùng. Đây không phải là một nơi để tìm câu trả lời. Đây là một nơi để học cách chịu đựng.

Hội đồng thị chính họp hằng ngày. Có vẻ như họ không có khái niệm về ngày nghỉ, bởi vì ở đây, vấn đề không bao giờ nghỉ. Trong một căn phòng lớn với những bức tường kính, các nghị viên ngồi bàn bạc, ném lên bàn những giải pháp trông có vẻ đầy triển vọng, chỉ để thấy chúng nhanh chóng biến thành những con quái vật mới.

Họp để giải quyết khói bụi, kết quả là hàng ngàn xe tải rác điện chạy khắp nơi, thải ra pin hỏng chất thành núi ở bãi phế liệu ngoài rìa thành phố. Những chiếc xe chạy êm ru, không phát ra khói, nhưng những cái bãi chứa pin thì bốc mùi như lời nhạo báng.

Họp để ngăn tội phạm, kết quả là một hệ thống camera giám sát dày đặc đến mức không ai còn dám thì thầm bí mật trên phố. Những con mắt điện tử nhìn chằm chằm như thể chúng đang thách thức bạn tìm lấy một góc riêng tư. An ninh được đổi lấy tự do, và không ai chắc điều nào đáng giá hơn.

Họp để chống tắc đường, kết quả là xe buýt miễn phí chật cứng đến mức người già ngất xỉu trong giờ cao điểm. Một tài xế xe buýt nói với tôi, trong khi cố gắng nhét thêm một hành khách nữa vào chiếc xe đã đông nghẹt như hộp cá mòi:
“Chúng tôi đã giải quyết được tắc đường. Nhưng giờ thì không ai muốn đi xe buýt nữa.”

Tôi ngồi trên một băng ghế công viên, nhìn những nghị viên đi ra từ phòng họp với khuôn mặt bơ phờ, như thể họ vừa thoát khỏi một cuộc chiến mà chẳng ai thắng. Tôi quyết định bắt chuyện với một người trong số họ.

“Tại sao các ông không dừng lại, không thử một cách tiếp cận khác?” – tôi hỏi, với một chút hy vọng rằng ông sẽ đưa ra một câu trả lời sáng suốt.

Ông nhìn tôi, đôi mắt trũng sâu như chứa đựng cả một đại dương mệt mỏi, rồi bật cười khô khốc:
“Nếu chúng tôi dừng, sẽ có người hỏi tại sao không hành động. Nếu chúng tôi hành động, sẽ có người hỏi tại sao vấn đề tệ hơn. Đây là vòng xoắn: hành động = vấn đề mới, không hành động = bị lật đổ.”

Lời ông nói không phải là biện minh, mà là một lời thú nhận. Ở đây, họ không sống để giải quyết vấn đề. Họ sống để xoay xở, để giữ mọi thứ không sụp đổ quá nhanh.

📌 Ghi chú – Wicked Problems

• Định nghĩa: Wicked Problems (vấn đề ác tính) là những vấn đề phức tạp, không thể giải quyết dứt điểm, vì mỗi “giải pháp” lại tạo ra vấn đề mới.
• Nguồn gốc: Khái niệm của Horst Rittel & Melvin Webber (1973), trong quy hoạch đô thị.
• Đặc điểm:
  • Không có lời giải đúng/sai rõ ràng.
  • Mỗi lần can thiệp, hệ thống thay đổi.
  • Liên ngành, chồng chéo, không có kết thúc.
• Ứng dụng thường gặp:
  • Môi trường → biến đổi khí hậu.
  • Xã hội → nghèo đói, bất bình đẳng.
  • Kinh doanh → đổi mới vs ổn định.
• Điểm mấu chốt: Wicked Problems không được “giải quyết”, mà được điều hướng.

Disclaimer:

Tất cả nhân vật, địa danh, tình huống trong loạt bài này đều là hư cấu ẩn dụ. Nếu có sự trùng hợp với đời thật, đó chỉ là một pha “ngẫu nhiên có chủ đích của vũ trụ.” Những câu chuyện mang tính châm biếm và minh họa hệ thống, không phản ánh hay công kích bất kỳ cá nhân, tổ chức, cộng đồng hay tôn giáo nào.

Mục tiêu duy nhất: biến nghịch lý thành chất liệu kể chuyện – để bạn vừa bật cười, và có thể … vừa bật não.

(P/s: Đây là truyện bịa. Nếu bạn thấy giống thật, hãy tự hỏi: đời thực mới buồn cười, hay là truyện này?)