Ngày tôi đến thị trấn V, đó là một buổi sáng đầy nắng, và người dân ở đây đang tràn ngập tự hào. Họ dẫn tôi đi trên con đường mới mở, vừa cắt băng khánh thành chưa đầy một tuần trước. “Đây là con đường an toàn nhất trong lịch sử thị trấn,” một quan chức địa phương vừa nói vừa vỗ vai tôi. Giọng ông đầy hãnh diện:

“Chúng tôi đã làm mọi thứ để bảo vệ người đi đường. Barie hai lớp, camera giám sát dày đặc, và tất cả các xe hơi đều được lắp thêm mười túi khí. Không ai có thể gặp nạn trên con đường này!”

Tôi nhìn quanh. Quả thật, con đường trông sáng bóng như một tấm gương. Biển báo giao thông mới tinh, những vạch kẻ đường trắng muốt đến mức bạn có thể nghĩ chúng được vẽ bởi những nghệ sĩ cầu toàn nhất. Đèn giao thông không chỉ sáng rực, mà còn phát ra âm thanh dễ chịu để hỗ trợ người khiếm thị. Trên lý thuyết, đây là giấc mơ của mọi người tham gia giao thông.

Nhưng khi tôi hỏi về số vụ tai nạn kể từ khi con đường được mở, vẻ mặt của vị quan chức ấy chợt tối lại.

“À… một chút vấn đề thôi,” ông nói, giọng trở nên nhỏ hơn. “Chỉ là, ừm, số vụ tai nạn đã tăng gấp đôi trong tuần qua.”

Tôi không tin vào tai mình. “Tăng gấp đôi?” Tôi hỏi lại, nghĩ rằng mình đã nghe nhầm.

“Đúng vậy,” một cảnh sát giao thông đứng gần đó chen vào, giọng anh đầy mệt mỏi. “Nhưng không phải tại con đường. Đường thì hoàn hảo, nhưng… vấn đề là ở người lái.”

Và anh bắt đầu kể cho tôi nghe những gì đã xảy ra.

Những người lái xe, cảm thấy mình được bảo vệ bởi tất cả những biện pháp an toàn mới, bắt đầu hành xử liều lĩnh hơn bao giờ hết. Họ nhấn ga mạnh hơn, rẽ gắt hơn, bấm còi hung hăng hơn. Một số người thậm chí vừa lái xe vừa nghịch điện thoại, miệng cười nhếch lên như thể họ đang thách thức tử thần.

“Mọi rủi ro đã được gói gọn trong lớp đệm an toàn,” viên cảnh sát nói, mắt nhìn xa xăm. “Họ nghĩ rằng họ không thể chết.”

Và thế là, những gì vốn được thiết kế để bảo vệ con người lại trở thành thứ khuyến khích họ hành xử liều lĩnh hơn. Những barie hai lớp, những túi khí, những chiếc camera giám sát – tất cả không làm giảm tai nạn, mà chỉ chuyển rủi ro từ kỹ thuật sang hành vi.

Một tài xế, khi được hỏi tại sao lại phóng nhanh trên con đường này, nhún vai và trả lời: “Có gì đâu mà sợ? Lỡ đụng thì đã có túi khí lo rồi.”

Nhưng túi khí không ngăn được những vụ tai nạn thảm khốc. Trong tuần đầu tiên, họ đã chứng kiến hai vụ đâm xe liên hoàn, một xe tải lật giữa đường, và một người đi bộ bị tông khi đang băng qua vạch ưu tiên.

📌 Ghi chú – Peltzman Effect

• Định nghĩa: Peltzman Effect là hiện tượng khi các biện pháp an toàn được áp dụng, con người lại hành xử liều lĩnh hơn, dẫn đến nguy cơ tổng thể không giảm, thậm chí tăng.
• Nguồn gốc: Tên gọi từ nhà kinh tế Sam Peltzman, nghiên cứu hiệu ứng của luật an toàn xe hơi (1975).
• Ứng dụng thường gặp:
  • Giao thông → thêm túi khí, dây an toàn, nhưng tai nạn không giảm vì người lái chủ quan.
  • Tài chính → bảo hiểm rủi ro khiến nhà đầu tư liều hơn.
  • Xã hội → “safe space” quá mức có thể tạo sự vô trách nhiệm.
• Điểm mấu chốt: An toàn kỹ thuật không triệt tiêu rủi ro, mà có thể tái phân phối rủi ro qua hành vi con người.

Disclaimer:

Tất cả nhân vật, địa danh, tình huống trong loạt bài này đều là hư cấu ẩn dụ. Nếu có sự trùng hợp với đời thật, đó chỉ là một pha “ngẫu nhiên có chủ đích của vũ trụ.” Những câu chuyện mang tính châm biếm và minh họa hệ thống, không phản ánh hay công kích bất kỳ cá nhân, tổ chức, cộng đồng hay tôn giáo nào.

Mục tiêu duy nhất: biến nghịch lý thành chất liệu kể chuyện – để bạn vừa bật cười, và có thể … vừa bật não.

(P/s: Đây là truyện bịa. Nếu bạn thấy giống thật, hãy tự hỏi: đời thực mới buồn cười, hay là truyện này?)