Trong kinh tế hậu sản xuất, “giá trị” không còn đo bằng lao động thực tế, mà bằng khả năng được nhìn thấy đang lao động. Một người làm nội dung mười tiếng chỉ để đăng một video mười giây có thể kiếm gấp trăm lần người dọn sàn studio. Không phải vì xã hội ác, mà đơn giản vì ánh nhìn có giá hơn mồ hôi. Byung-Chul Han gọi đây là “The Transparency Society” – xã hội nơi chỉ những gì hiển thị mới tồn tại. Thứ gì không đăng lên coi như chưa làm, thứ gì không kể lại coi như chưa sống. Hệ quả là, người ta đầu tư nhiều hơn vào phần mô tả của công việc thay vì công việc thật: giống như đầu bếp dành nửa giờ nêm nếm, nhưng hai giờ để chụp ảnh món ăn. Cái gì được nhìn thấy thì có giá, cái còn lại chìm vào bóng tối.

Một bữa ăn ngon tồn tại nhờ người gọt rau, người rửa chén, người dọn bàn. Nhưng trên Instagram, chỉ có món ăn và caption “#homemade #gratitude”. Cảm ơn ai, không rõ, chỉ biết “cảm ơn vũ trụ”. Nhà xã hội học David Graeber từng nói: “Những công việc duy trì thế giới là những công việc ít được thấy nhất.” Giống như hạ tầng điện: ta chỉ nhớ đến nó khi mất điện. Cũng vậy, chỉ khi hệ thống ngừng hoạt động, ta mới chợt nhớ ra rằng “giá trị” từng có bàn tay, không chỉ có chiến lược thương hiệu. Những người ở ngoài khung hình không thể định giá bằng lượt thích, cũng không thể quy đổi thành “tầm ảnh hưởng”, nhưng giá trị của họ là nền móng, là sự ổn định, là niềm tin mà xã hội số dễ dàng bỏ quên.

Một vài câu chuyện nhỏ

Phía sau mỗi khung hình hoàn hảo là một lớp người vô hình. Tôi từng thấy một designer ngồi chỉnh từng pixel, mắt đỏ vì ánh màn hình, chỉ để khi in ra, chẳng ai nhận ra khác biệt. Một copywriter khác viết lại cùng một câu đến mười hai lần, mỗi lần thay một dấu phẩy, như thể đang thương lượng với chính ý nghĩa. Một content strategist thì cặm cụi đặt lại tên cho hàng trăm tệp tin, để hệ thống không rối tung khi dự án bước sang giai đoạn kế tiếp. Tất cả đều không xuất hiện trong portfolio, không có phần “credit”, không được kể trong những buổi nói chuyện về sáng tạo. Họ chỉ giữ cho mọi thứ vận hành — như những mắt xích nhỏ giữa một cỗ máy sản sinh ra cảm hứng. Có người bảo sáng tạo là tự do, nhưng tự do nào cũng cần được dọn dẹp để tồn tại. Giữa những lớp ánh sáng và khẩu hiệu về đam mê, có những bàn tay vẫn cặm cụi giữ cho thế giới đẹp đẽ này không sập. Và có lẽ, trong một nền công nghiệp nơi mọi thứ đều được gọi là “nghệ thuật”, thì chính sự tỉ mỉ, chính xác và im lặng ấy mới là dạng trung thực hiếm hoi còn sót lại.

Welcome to the edge of the map.
The theories have gone home to rest; emotions are running the night shift.

Đây là vùng ngoại biên của The Lab – nơi mọi giả thuyết được viết ra khi đã quá khuya, và/hoặc tâm trạng bị ảnh hưởng bởi thời tiết, và/hoặc caffeine lên tiếng thay cho lý trí, và các nguyên tắc học thuật lặng lẽ… đi ngủ.

Những gì bạn đọc không phải hướng dẫn, không phải chân lý, và chắc chắn không có hiệu lực thi hành. Chúng chỉ là những suy nghĩ lạc đường – nhưng ít ra, chúng biết kể chuyện.

Ở đây, mỗi bài viết là một thí nghiệm tâm trạng: nửa triết học, nửa cảm xúc, và phần còn lại là sự ngẫu hứng của một người vẫn chưa biết mình đang chứng minh điều gì.

Nếu bạn vô tình thấy điều gì đúng, hãy coi đó là một tai nạn thú vị. Nếu thấy sai, có thể nó đúng vào hôm qua. Và nếu thấy hợp lý — xin lỗi, có lẽ tôi đã làm nó chưa đủ lộn xộn.

⚠️  Hướng dẫn an toàn

• Đọc chậm, đừng nuốt vội.
• Không áp dụng vào đời thật (trừ khi bạn thích rủi ro triết học).
• Mọi phản ứng phụ – cười, ngẫm, hoặc thấy mình hơi kì – đều nằm trong dự kiến.

Nói ngắn gọn: đây là phòng thí nghiệm cảm xúc không được cấp phép. Nếu bạn bước vào, hãy mang theo trí tò mò và tinh thần tự chịu trách nhiệm. Vì đôi khi, cách duy nhất để hiểu đời là để nó hết logic một lúc.

Disclaimer:

Tất cả nhân vật, địa danh, tình huống trong loạt bài này đều là hư cấu ẩn dụ. Nếu có sự trùng hợp với đời thật, đó chỉ là một pha “ngẫu nhiên có chủ đích của vũ trụ.” Những câu chuyện mang tính châm biếm và minh họa hệ thống, không phản ánh hay công kích bất kỳ cá nhân, tổ chức, cộng đồng hay tôn giáo nào.

Mục tiêu duy nhất: biến nghịch lý thành chất liệu kể chuyện – để bạn vừa bật cười, và có thể … vừa bật não.

(P/s: Đây là truyện bịa. Nếu bạn thấy giống thật, hãy tự hỏi: đời thực mới buồn cười, hay là truyện này?)