Ngày xửa ngày xưa, có hai vương quốc láng giềng tên là Đông và Tây, vốn dĩ chẳng có hiềm khích gì lớn ngoài một con sông nhỏ chảy vắt ngang biên giới. Con sông ấy, dù không rộng, cũng đủ để làm ranh giới tự nhiên giữa hai bên. Người dân Đông và Tây từng sống yên bình, đôi khi còn trao đổi hàng hóa qua lại. Nhưng rồi, như mọi câu chuyện bi kịch, một ngày nọ, một cái đồn canh gác đã thay đổi tất cả.

Chuyện kể rằng, vào một mùa khô, lính Đông dựng lên một cái đồn canh gác gỗ nhỏ bên bờ sông – không phải để đe dọa, mà chỉ để “giữ an toàn.” Nhưng lính Tây, khi nhìn thấy cái đồn ấy, không nghĩ như vậy. “Họ đang cố chiếm con sông này!” – đó là lời xầm xì trong các doanh trại. Và thế là, để chứng minh mình không yếu thế, Tây dựng một cái đồn khác, to hơn, bằng đá, kiên cố hơn.

Đông, tất nhiên, không chịu thua. “Chúng ta không thể để họ vượt trội hơn!” – nhà vua tuyên bố. Đồn canh gỗ của Đông được phá đi, thay bằng một pháo đài đá sừng sững. Tây nhìn thấy vậy, lập tức ra lệnh đúc thêm đại bác, lắp trên pháo đài mới xây của mình.

Cứ như thế, qua từng thế hệ, những công trình phòng thủ ban đầu đã biến thành vũ khí tấn công. Một bức tường nhỏ biến thành rào chắn kiên cố, rào chắn biến thành tháp canh, tháp canh trở thành máy bắn đá, rồi thành đại bác, và cuối cùng là tên lửa.

Ở Đông và Tây, không ai còn nhớ lý do ban đầu của cuộc tranh chấp. “Tại sao chúng ta phải xây thêm pháo đài?” – một cậu lính trẻ từng hỏi, và nhận được câu trả lời duy nhất:
“Vì kẻ kia vừa xây thêm một tầng lớp phòng vệ.”

Cứ mỗi lần có tin báo rằng kẻ địch vừa mở rộng công trình phòng thủ, bên này lại lập tức huy động toàn bộ tài nguyên để xây dựng cái gì đó lớn hơn, cao hơn, mạnh hơn. Leo thang, như một con quái vật vô hình, tự nuôi sống chính mình bằng sự phản ứng của cả hai bên.

Dân chúng của cả hai vương quốc dần quen sống dưới những cái bóng khổng lồ của pháo đài và tháp canh. Nhưng sự phồn thịnh của ngày xưa đã biến mất từ bao giờ.

Đền thờ bị bỏ hoang. Các khu chợ vốn sầm uất giờ trống vắng. Đất đai cằn cỗi vì mọi người đều bị huy động để xây dựng hoặc phục vụ quân đội. Lính tráng, những người từng ngẩng cao đầu với lòng tự hào, giờ đây chỉ còn là những bóng dáng gầy gò, đói lả vì không đủ lương thực.

Nhưng trên biên giới, hai pháo đài vẫn tiếp tục được xây cao thêm từng ngày. Những tòa tháp, những bức tường, những khẩu pháo – tất cả như thể không còn thuộc quyền kiểm soát của con người, mà tự chúng đang ra lệnh cho dân chúng tiếp tục xây dựng. Đông và Tây không còn là hai vương quốc, mà là hai cái bóng đang cố nuốt chửng lẫn nhau, không vì lý do gì ngoài việc “kẻ kia vẫn còn đứng đó.”

Kết cục?

📌 Ghi chú – Escalation Trap

• Định nghĩa: Escalation Trap là mẫu hình hệ thống khi hai (hoặc nhiều) tác nhân liên tục phản ứng, làm leo thang cạnh tranh hay xung đột, dù ban đầu chỉ là va chạm nhỏ.
• Nguồn gốc: Một trong các archetypes hệ thống (Senge, Meadows).
• Ứng dụng thường gặp:
  • Chính trị → chạy đua vũ trang, leo thang chiến tranh.
  • Kinh doanh → giảm giá đối đầu, cuối cùng cả hai đều thua lợi nhuận.
  • Xã hội → tranh cãi trên mạng, càng phản ứng càng bùng nổ.
• Điểm mấu chốt: Leo thang là vòng phản hồi tự củng cố. Kết quả cuối cùng thường là tổn thất lẫn nhau.

Disclaimer:

Tất cả nhân vật, địa danh, tình huống trong loạt bài này đều là hư cấu ẩn dụ. Nếu có sự trùng hợp với đời thật, đó chỉ là một pha “ngẫu nhiên có chủ đích của vũ trụ.” Những câu chuyện mang tính châm biếm và minh họa hệ thống, không phản ánh hay công kích bất kỳ cá nhân, tổ chức, cộng đồng hay tôn giáo nào.

Mục tiêu duy nhất: biến nghịch lý thành chất liệu kể chuyện – để bạn vừa bật cười, và có thể … vừa bật não.

(P/s: Đây là truyện bịa. Nếu bạn thấy giống thật, hãy tự hỏi: đời thực mới buồn cười, hay là truyện này?)