Ngày xửa ngày xưa, trong một thung lũng rộng lớn, có một thành phố tên là Chuẩn Mực. Cái tên ấy không phải được đặt tùy tiện, mà là lời tuyên bố hùng hồn về tham vọng của những người dân nơi đây. Ngay từ ngày lập quốc, họ đã khắc lên cổng thành một lời thề:

“Thành phố này sẽ vươn tới bầu trời.”

Để biến lời thề thành hiện thực, mỗi năm, chính quyền dựng lên một cột mốc đá ở quảng trường trung tâm. Cột mốc ấy không chỉ là biểu tượng của thành phố, mà còn là một chuẩn mực mà tất cả mọi người đều hướng tới. Mỗi năm, cột mốc được dựng cao hơn, đồ sộ hơn, đẹp hơn.

Dân chúng ngẩng đầu nhìn lên cột mốc, thấy ánh sáng của tham vọng tỏa rạng. Những đứa trẻ lớn lên, nhìn cột mốc mà mơ về những điều vĩ đại. “Năm sau, chúng ta sẽ cao hơn nữa,” họ nói, và một vòng xoáy phấn khích cứ thế lan tỏa.

Cột mốc không chỉ là đá. Nó là giấc mơ.

Nhưng rồi, như mọi câu chuyện bi kịch, khó khăn bắt đầu len lỏi vào thành phố Chuẩn Mực.

Một năm nọ, kinh tế suy thoái. Ruộng đồng mất mùa, thương lái ít lui tới, còn kho bạc thì cạn dần. Khi đến kỳ dựng cột mốc mới, các quan lại tụ họp trong đại sảnh để bàn bạc. Một ý kiến được đưa ra:

“Thưa các vị, tình hình hiện tại không cho phép chúng ta dựng cột mốc cao hơn. Nhưng nếu không dựng, dân chúng sẽ thất vọng. Hay là… chúng ta hạ chuẩn một chút? Chỉ cần thấp hơn một khúc, mọi người vẫn thấy chúng ta tiến bộ.”

Và thế là, năm đó, cột mốc mới được dựng lên – thấp hơn cột mốc cũ một đoạn. Dân chúng ngạc nhiên khi nhìn thấy cột mốc không cao như kỳ vọng, nhưng rồi những tràng pháo tay vẫn vang lên. “Ít nhất, chúng ta đã hoàn thành mục tiêu,” họ nói.

Năm sau, khó khăn vẫn chưa qua. Và lần này, các quan lại không cần họp bàn lâu nữa. “Chúng ta đã làm thế năm ngoái, và mọi chuyện vẫn ổn. Vậy hạ thêm chút nữa đi.”

Cột mốc mới tiếp tục thấp hơn. Nhưng kỳ lạ thay, dân chúng chẳng còn ngạc nhiên. Họ đã quen với việc mục tiêu được chỉnh lại cho “dễ đạt.” Và cứ thế, qua mỗi năm, cột mốc lại thấp dần, thấp dần, cho đến khi nó chỉ còn cao ngang… bức tường thành.

Những đứa trẻ sinh ra trong thế hệ sau nhìn cột mốc ấy, và chúng không biết rằng từng có một thời, cột mốc cao vút chạm đến mây trời. Với chúng, cái cột thấp tè này chính là “chuẩn mực từ xưa tới nay.”

“Tại sao lại phải cao hơn?” – chúng hỏi.

Không ai trả lời. Không ai còn nhớ.

Một ngày nọ, trong khi đi qua quảng trường, một học giả già đứng trước cột mốc đá, nhìn nó thật lâu. Ông nhớ về những ngày đầu tiên, khi cột mốc là biểu tượng của giấc mơ và sự quyết tâm. Giờ đây, nó chỉ còn là một khối đá vô hồn, thấp đến mức ngay cả một đứa trẻ cũng có thể trèo lên.

Run rẩy, ông ghi vào cuốn biên niên sử của mình một dòng ngắn ngủi:

“Mỗi lần hạ chuẩn để đạt, chúng ta không thắng.
Chúng ta chỉ quen dần với thất bại, rồi gọi nó là thành công.”

📌 Ghi chú – Drifting Goals

• Định nghĩa: Drifting Goals là mẫu hình hệ thống khi mục tiêu bị hạ thấp dần để dễ đạt, thay vì nỗ lực nâng năng lực để đạt chuẩn gốc.
• Nguồn gốc: Một archetype kinh điển trong system dynamics.
• Ứng dụng thường gặp:
  • Chính trị → hạ chuẩn KPI quốc gia để “báo cáo thành công.”
  • Giáo dục → dễ hóa đề thi để tỷ lệ đỗ cao.
  • Doanh nghiệp → giảm target bán hàng để “đạt chỉ tiêu.”
• Điểm mấu chốt: Mục tiêu trôi dạt không phải là thích ứng, mà là sự bình thường hóa của thất bại.

Disclaimer:

Tất cả nhân vật, địa danh, tình huống trong loạt bài này đều là hư cấu ẩn dụ. Nếu có sự trùng hợp với đời thật, đó chỉ là một pha “ngẫu nhiên có chủ đích của vũ trụ.” Những câu chuyện mang tính châm biếm và minh họa hệ thống, không phản ánh hay công kích bất kỳ cá nhân, tổ chức, cộng đồng hay tôn giáo nào.

Mục tiêu duy nhất: biến nghịch lý thành chất liệu kể chuyện – để bạn vừa bật cười, và có thể … vừa bật não.

(P/s: Đây là truyện bịa. Nếu bạn thấy giống thật, hãy tự hỏi: đời thực mới buồn cười, hay là truyện này?)